One thought on “Ajjeechaa Agamsaatti Faanoon Raaw’ate Ilaalchisee

  1. Barnoota Afaan Oromoo Balleessuudhaaf Duula Gaggeessuun, Abiy Ahmadii fi Minilikoota Isaa Gatii Ulfaataa Kafalchiisa: Eenyummaa Oromoo Dhabamsiisuuf Raatiinsa Keessa Galuun, Abidda Hin Dhaamne Ofirratti Bobeessuu dha
    __________________________________

    Eshete Gemeda, PhD (Dr. Phil)’

    Afaan saba tokkoo mallattoo saba sanii qofa osoo hin ta’in, jireenya fi eenyummaan isaatiifis hundeedha. Aaadaan, dhuudhaan, sabboonummaani, ofitti-amanuun, afaaniin alatti jiraachuu hin danda’an. Akka saba tokkootti, eenyummaa ofiitiin boonanii, teknolojii dhaan dursanii addunyaa keessatti oflaaluun, afaan irratti kan hundaa’edha. Yoo afaan saba tokkoo qancaraa (stagnant) ta’e, yookaan ammmoo yoo du’aa deeme, sabni sun hin jira jechuun nama dhiba.

    Duulli roorriftoonni Abashaa (Nafxanyaan) waggoota 145 ol Afaan, Aadaa, Seenaa fi Eenyummaa Oromoo balleessuf godhaa turan, kan ammas ittijiran, kanaan alatti kan laallamuu miti. Duulli qindaa’e kan yeroo ammaa Abiy Ahmadii fi Berhanu Nega BARNOOTA AFAAN Oromoo balleessuu dhaaf gaggeessaa jiran kun, kan daangaa darbeedha. Akkuma baratame, “Oromummaa haqanii,” OLAANTUMMAA SABA TOKKOO deebisuudhaaf dhama’uun ittifufeera. Kanaafuu, eenyummaa isaa tikfachuudhaaf jecha, tarkaanfii dhumaa kan Oromoon fudhatuuf Abiy Ahmadii fi ‘weerartoota’ inni hoogganutu ittigaafatama.

    Sirna Bilxiginnaa (PP) dukkanaawaa bifa sirna “Apartaayidiitiin” (Apartheid System) bocame (designed/structured) kana keessatti, balaan addunyaa keessatti muldhatee hin beekne, kan jechaan ibsanii himuun nama dhibu, baa’etu ummata Oromoo irratti raawwatame. Minilikoonni maqaa Bilxiginnaa (PP) jedhu ofitti moggaasanii, bifa NAAZII (Nazi) fakkaatuun ijaaraman, jaarraa 21ffaa keessattis Oromoon BADUU QABA jedhanii ka’aniiru. Finxaaleyyiin dhiiga ummata Oromoo dhangalaasu malee akka ilma namaatitti nama waliin jiraachuu hin dandeenye, dhiigaan machaa’uudhaan raatiinsa tokko irraa gara raatiinsa biraatti tarkaanfachuu ittifufaniiru. Yammu kana godhan hundumaa, kan meeshaa ta’uudhaan duguuggaa sanyii ummata Oromoo irratti akka raawwatamu godhan, ergamtoota AFAAN OROMOO DUBBATAN kan Oromiyaa bulchina jedhanii ololanii dha.

    Kan qabeenya Oromoo saamee Nafxanyaa saamsisiisu Bilxiginnaa (PP) Oromiyaati. Kan ilmaan Oromoo lafa isaanii irraa buqqisee alagaa dhaalchisu, garee diinaa kan eenyummaan isaa dhokataa ta’e kana. Kan ganda irra deemee, saba Oromoo ajjeesee, ajjeesisiisee, mana irratti gubu, Minilikoota ‘PP’ ofiin jedhan kan Oromiyaa irratti abbaa ta’an kanneen. Kan lammiiwwan Oromoo kumaatamaan mana hidhaatti guuranii, ajjeesanii, qalanii, irratti sirbanii sirbisiisan, faashistoota Abiy Ahmad bixilee biyya Oromoo keessatti bobbaaseedha. Kan weerartoota Nafxanyaa fira godhatee, ilmaan Oromoo kan kumaatamatti shallagaman naannoo isaanii keessaa baqachiisu dhaaba Maafiyaa kan Bilxiginnaa jedhamu kana. Kan ilmaan Minilikii abbaa biyyaa godhee hayyoota Oromoo hojii irraa ari’u, dhaaba alagaa kan Oromiyaa dhuunfate kana. Kan gootota WAAREGAMA olaanaa kafalanii MASARAA isaan galchan hidhaatti guuree, hiyyoomse, dararee, ajjeese, kan hafan immoo akka BOSONATTI GALAN godhe, dhaaba OPDO/PP ofiin jedhee maqaa Oromootiin daldalu kana.

    Gabaabbinatti, weerartoota Abashaa aangomsuudhaan, ilmaan Oromoo akka biyya isaanii keessatti gidirffaman godhuudhaan weerartoota waliin AFAAN Oromootii fi ‘Oromummaa’ balleessuu aadaa godhate, harcaatuu OPDO kan hardha ‘PP’ ofiin jedhaniidha. Kanaafuu, gareen ERBEE HOOLAA UFFATEE maqaa Oromootiin duguuggaa AFAANIITII FI SABUMMAA (Linguistic and National Genocide) raawwachaa jiru kun, hatattamatti biyya Oromoo keessaaa buqqa’uu qaba.
    Namichi saamtuun BERHANU NEGA jedhamu, waggoota dheeraa irraa jalqabee, ummata Oromoo diina duraa godhatee ittifufeera. Hardhas aangoo qabutti fayyadamee, ABIY AHMAD waliin Oromummaa dhabamsiisa jedhee duula Minilikummaa eegaleera. Warri mataa Nafxanyummaatiin hojjatan hundinuu, waan jijjiirama jedhamu fudhatuu hin danda’an. Sababni isaas, waan mataan isaanii faashistummaan qancareef (Criminalized Mind). BERHANU NEGA, akkuma dhakaadhaa bakkuma durii waan jiruuf, ABIDDAAN TAPHATUU irraa ofqusatuu dhiisuu hin dandeenye. KAN TOLAAN DIDE waan inni barbaaduun keessummeeffama jennaani. AFAAN OROMOO DHIIGA GOOTOTA OROMOOTIIN JIRAATEE ASGAYE. AMMAS KANUMATU TA’A.

    Ummata Oromoo burjaajessanii, injifannoo hamma ardhaatti karaa AFAAN Oromootiin argame kana “suuta suutaan” balleessuu dhaaf jecha, BARNOOTA AFAAN Oromoo” kan waggoota 31 guutuu ittiinbaratamee, ittiinhojjatame jijjiiruun, bifa kamiinuu dhiifama hin qabu. BARNNOONNI AFAAN OROMOOTIIN KENNAMUU AKKA JALQABA IRRAA (ELEMENTARY LEVEL) DIIGGAMAA DEEMU GODHUUN, “DUGUUGGAA AFAANII” (LINGUISTIC GENOCIDE) RAAWWACHUU DHA. SEENAA OROMOO KAN BARNOOTA AFAAN OROMOO KEESSATTI KAAYAME HAQUU JECHUUN, OROMUMMAA HAQUU JECHUU DHA. Akkuma sila jedhe, BARNOOTA AFAAN Oromootiin kennamu jijjiiru irratti duula gaggeessuun, balaa hamaa fida.

    DARGIIN, sobee umrii isaa dheereffachuudhaaf jecha, tooftaa baafatee LABSII LAFAA (Proclamation for Land Reform) labse. Yoo isa kana godhu, sabni Oromoo dachee ofii dhuunfatee injifannoo dhiigaan argate san hin mirkaneeffata (hin tikfata) jedhee hin yaanne. Kanaafuu, “suuta suutaan” lafa Oromoo deebisee Nafxanyootaaf deebisuu waan karoora “Quphsiisa Gandaa” (Villagization) jedhu qopheessee, ummata Oromoo lafa isaa irraa buqqisuu eegale. Sirna dukkanaa Haile-Sellaasee deebisee, ummata Oromoo hiyyoomsee, balleessuuf jecha, osoo asiif achi raata’u, ofiifuu duguugamee manca’e. Shororkeessitota Bilxiginnaallee kanumatu eeggata. AFAAN OROMOO hin balleessina jedhanii shira dulloomeen taphachuun, ofballeessuu taati. Akkuma DARGII san, carraan dhumaa kan Bilxiginnaa qabus kanuma ta’a.

    Bilxiginnaan/PPn hardhaa, kan kaleessa EPRDF turte, AFAAN Oromoo akkanatti guddatee, addunyaa guututti beekkamee, bakka olaanaa nigaya jedhee hin tilmaamne. Haalli kun Abiy Ahmadii fi masakkamtoota isaa muddama guddaa keessa isaan galchee yaaddoo ittita’eera. Erga QUBEEN AFAAN Oromoo hojii irra oolee eegalee, afaan kana balleessuudhaaf jecha, yeroo “KUDHA TOKKOO” ol jijjiirraan irratti godhhameera. Yeroo kana hundumaa wanti EENYUMMAA fi SBBOONUMMAA Oromoo cimsu “Kaarikuleemii” (Curriculum) keessaa akka haqamu, harka lafa jalaatiin irratti hojjatamaa tureera; ammas hojjatamaati jira. THE OROMOO LANGUAGE IS NOT OLY SUPPRESSED, BUT ALSO MUTILATED SEVERAL TIMES. Akkuma qabsaa’ota Oromoo qaqqaalii suuta suutaan fixan san, shororkeessitoonni Bilxiginnaa (Minilikoonni) BARNOOT AFAAN OROMOOLLEE yeroo dheeraa keessatti akka hin jiraanne godhuudhaaf, ciminaan akka irratti hojjachaa jiran quba qabna.

    Sabni Oromoo Afaan isaa kan alagaan jala balleesse deebiffachuudhaaf, waggoota dheeraa wareegama kana jedhamee himamuu hin dandeenye kafaleera. Sabboontonninii fi hayyoon qaqaallin sababa kanaaf dararamanii ajjeefamaniiru. Akkuma LAFA Oromoo, dubbiin ‘Barnoota Afaan Oromoollee’ dubbii JIRAATUUF fi JIRAATUU DHABUUTI. Bilxiginnaanii fi dabballoon isaa kan waan godhan hin beekne, BARNOOTA AFAAN OROMOO kan dhiiga ilmaan Oromootiin jiraachuu danda’e, jijjiiruuf mirga hin qaban. Akka hardha dabballoonni “PP” “Soofaa Garbummaa” irra gaangalachaa qoosan osoo hin ta’in, Afaan Oromoo du’a jalaa ba’ee bakka amma jiru kana ga’uu kan danda’e, qorannaan waggoota dheeraa fudhate irratti godhameeti. Diinni dhiiga ilmaan Oromootiin harka dhiqate, waa’ee guddina afaaniititti irkkachuudhaan, dhaloota haarawa “maataan bilisoome” burjaajessuuf raata’uu dhiisuu qaba. Bilxiginnaanii fi hordoftoonni “Goobana Dacee” osoo AFAAN OROMOO tuttuquu irraa ofqusatanii isaanii woyya. “LUKKUUN HAATEE HAATEE, ALBEE ISII QALU BAATI,” jedha Oromoon yoo mammaaku. Akka saree maraattee raafamuun kun “SUNAAMII FIDUUN ISAA WAAN HIN OOLLE.”
    Akkuma armaa olitti tuqeetti, AFAAN OROMOO kan waggoota dheeraa hojii irra oole kun, hayyoota Oromootiin qorannaan olaanaan irratti godhameeti. Inni kun ammoo hamma hardhaatti milkaa’ina gudddaa argamsiiseera. Akkuma baratame, Bilxiginnaanii fi lukkiileen isaa jireenya Oromootii fi waan saba kana guddisu guutumatti haquu irratti cichanii hojjachuun, sagantaa isaanii kan duraa godhataniiru. Oromummaa fi waan Oromoon qabdu hunda diiguuf dhakaan isaan gara-hin-galchin hin jiru. Dabballoonni “PP” kan shiraan leenjifamanii maqaa Oromootiin daldaluudhaan dalluu baasan, hojiin isaan irratti bobba’an kanuma. “Ilmaan hattuun oomishte mataa boruuf ittiinyaadan hin qaban.” “THIS IS WHAT IT MEANS THE TRAGEDY OF THE FIXED MIND OF MINILIKIANS.

    Abiy Ahmadii fi Berhanu Nega tapha amma taphatan kana yoo qopheessan, xiyyeeffannaan isaanii DAA’IMMAN OROMOO AFAAN ISAANII KAN DHALOOTAA JIBBISIISANII KOOMEE DIINA JALATTI AKKA KUFAN GODHUU DHA. Shiftoota dhiigni macheessee hin galu malee, dhaloonni keenya haarofni- DHALOONNI QUBEE, garbicha AFAAN ofii hin qabne ta’ee, AFAAN ERGISAATIIN (Borrowed Language) hidhamee, booji’amaa diinaa akka hin bulle, wareegama olaanaa kafalee muldhiseera.

    Abiy Ahmadii fi kittillayyoonni isaa DHIIGA ILMAAN OROMOOTIIN AANGOO ARGATANII, dachee teenya dhuunfatanii, qabeenya Waaqayyo ummata keenya badhaase saamanii, AFAAN, AADAA, DUUDHAA, SEENAA fi EENYUMMAA keenya dhabamsiisuudhaaf waan murteeffataniif, ummanni Oromoo osoo hin badiniin dura, akkuma ammaan dura godhe san, tokkuummaa cimsee, Minilikoota Abiy Ahmad hoogganu ofirraa buqqisuu qaba.
    Faashistummaan Bilxiginnaa yoomiyyuu caalaa jireenya Oromoo waan sodaachisuuf, galtuuwwaan bifa bineensaa jalatti buluun ga’uu qaba. Osoo hin badiniin dura diina balleessuun, filannoo osoo hin ta’in, dirqama ilmaan Oromooti.

    The Oromo nation will not negotiate the freedom of its LANGUAGE in favour of Ethio-Centric colonialism.

Leave a Reply

%d bloggers like this: